صفحه اصلی

بوي دهان با منشا دهاني

(Oral malodor)

 عوامل ايجاد كننده بوي دهان(Etiology)

بوي دهان بر اثر فعاليت باكتريهاي بي‌هوازِی (anaerobic bacteria) كه تركيبات گوگرد‌دار توليد مي‌كنند، ايجاد مي‌گردد.اين باكتريها كه در دهان همه وجود دارند، بيشتر بر روي زبان و حلق زندگي مي ‌كنند و كارشان كمك به هضم تركيبات پروتئيني موجود در دهان است. اين پروتئين‌ها(proteins) عبارتند از پروتئين‌‌هاي غذائي، پروتئين‌هاي بزاق و خلط، پروتئين‌هاي ترشحات حلقي، پروتئين‌هاي موجود در خون و بافتهاي سطحي مرده و فرسوده‌اي كه از سطوح دهاني جدا مي‌شوند. در شرايط ويژه‌اي، ميزان فعاليت اين باكتريها زياد شده، مقادير زيادي پروتئين‌ تجزيه مي‌گردد كه نتيجه آن توليد مواد بد مزه و بدبوئي است كه حاوي عنصر گوگرد مي‌باشند. اصولاً گوگرد و تركيبات حاوي آن بد بو هستند.

پروتئين‌ها از واحدهاي ساختماني به نام اسيدهاي آمينه(amion acids) تشكيل شده اند. در ساختمان دو نوع اسيد آمنيه به نامهاي سيستئين  (cysteine) و متيونين(methionine)، اتمهاي گوگرد شركت دارند كه پس از تجزيه اين اسيدهاي آمينه، تركيبات گوگردداري توليد مي‌شود كه بدبو و بدمزه هستند. هنگامي كه باكتريهاي تجزيه كننده، در مجاورت پروتئين قرار مي‌گيرند، با تجزيه پروتئين‌ها تركيبات گوگردداري توليد مي‌كنند كه به مرور متصاعد شده با مخلوط شدن در هواي بازدم، ايجاد بوي دهان مي‌كنند. به همين دليل آنها را تركيبات فرارگوگرددار مي‌نامند. اين تركيبات عبارتند از: عمدتاَ سولفيد هيدروژن(hydrogen sulfide)، متيل مركاپتان(methyl mercaptan) و تا حد كمتري اسكاتول(skatol)، كاداورين(cadaverine)، پوتريسين(putrescine)و اسيد ايزووالريك(isovaleric acid).

 نكاتي مهم درباره باكتريهاي دهان(Bacteriology)

1- در دهان همه ما،  400 نوع ميكروارگانيسم از انواع مختلف باكتري، قارچ و غيره زندگي می کنند که حدود 80 نوع آنها بوی دهان تولید می کنند.اين باكتريهاي مفيد در دهان همه حتي كساني كه به بوي دهان مبتلا نيستند يافت مي‌شوند.

 2- اگر چه علت بوي دهان باكتريها هستند، اما بطور قاطع نمي‌توان گفت كه بوي دهان مانند ساير عفونتهاي باكتريال قابل انتقال به ديگران حتي از را ه بوسيدن مي‌باشد.

 3-  چون اين باكتريها مفيد بوده به طور طبيعي در دهان وجود دارند نمي‌توان آنها را به طور دائم از محيط دهان ريشه كن كرد، حتي استفاده از آنتي بيوتيك(antibiotic)، مسواك زدن روي زبان و دهان شويه‌ها قادر به حذف كامل اين باكتريها نيست.برهم زدن تركيب باكتريال دهان موجب ايجاد عفونتهاي قارچي نظير كانديد يازيس(candidasis) مي‌گردد كه در برخي موارد بد تر از بوي دهان است.تنها روش علمي و عملي اين است كه به طرق مختلف تعداد و فعاليت آنها را كاهش دهيم. همچنين تركيبات گوگرددار توليد شده را به نمكهاي آلي بي‌بو و بي‌مزه تبديل نمائيم.

 4- نكته ديگر اينكه اين باكتريها را در دسته بي‌‌هوازي طبقه بندي مي‌كنند. خصوصيت آنها اين است كه تا حد امكان از محيطهاي غني از اكسيژن فرار مي‌كنند لذا در محيط دهان در محلهائي مانند لابلاي پرزها و شيارهاي زبان، حفرات لوزه‌ها و زير زبان زندگي مي‌كنند. به همين دليل است كه تميز كردن سطح زبان به تنهائي كاربرد ندارد.

در این شکل زبان شیار دار را ملاحظه میکنید

  تركيبات گوگرددار توليد شده توسط باكتريها، در واقع محصولات فرعي باكتريها محسوب مي‌شوند. باكتريها پروتئين‌ها را تجزيه كرده، به تركيبات كوچكتر وقابل هضم تري تبديل مي‌كنند. همه ما براي هضم پروتئين‌ به اين باكتريها نياز داريم. اما متاسفانه در افراد مبتلا به بوي دهان، تعداد و فعاليت اين باكتريها زيادتر از حد معمول است. اگر چه مكانيسم دقيق آن هنوز تحت بررسي و پژوهش قراردارد اما تغييرات هورموني، استفاده از داروها و حتي وراثت را در اين رابطه دخيل مي‌دانند. بعضي افراد به طور وراثتي زبانشان شياردار(fissured tongue) و ياپرزهای زبانشان درازتر از معمول است که اصطلاحا آن را زبان مودار(hairy tongue) میگویند.در این موارد، زمينه رشد باكتريها و تولید بوي دهان بیشتر است.

 6- باكتريهاي دهان در محيط غني از مواد قندي به سرعت رشد مي‌كنند بنابراين كاهش مصرف مواد قندي علاوه بر كاهش پوسيدگي باعث كاهش فعاليت باكتريهاي توليد كننده بوي دهان مي‌گردد.

7-  محيط دهان داراي اسيديته تقريبا خنثي است. مصرف مواد غذائي كه بطور مستقيم (مانند ليموترش و مركبات) و غير مستقيم (مواد قندي) باعث اسيدي شدن محيط دهان مي‌شود، رشد نمو باكتريها را تسريع مي‌كند. بنابراين خنثي نگه داشتن محيط دهان كمك مهمي در كاهش توليد بوي دهان محسوب می شود.

8- يكي از روش‌هاي كاهش بوي دهان، كاستن از تعداد باكتريهاي دهان است. اين باكتريها به تمام سطوح دهاني و دنداني مي‌چسبند. بنابراين هر عاملي كه باعث كنده شدن آنها از اين سطوح گردد باعث كاهش تعداد باكتريها و نتيجتاَ كاهش توليد بوي دهان مي‌گردد. بنابراين شستشوي مكرر دهان، خوردن غذا، غرغره كردن دهانشويه، استفاده ازمسواك و نخ دندان باعث  كاهش تعداد باكتريها و بوي دهان مي گردد.                                                                    

9- يكي ديگر از روشهاي كاهش تعداد باكتريها از بين بردن آنها بوسيله مواد شيميائي است. اين مواد يا از طريق خون و ترشح در بزاق و مايع لثه‌اي به محيط دهان مي‌رسند( مانند آنتي‌بيوتيك‌ها)، يا بطور مستقيم از طريق دهانشويه‌هاي ضد ميكروبي مانند دهانشويه كلرهگزيدين (chlorhexidine)(استفاده از هردو روش فوق بدون تجويز پزشك توصيه نمي‌شود).

نويسنده مقاله : دكتر عليرضا طالبيان (WWW.IT-DENTAL.COM)