مصاحبه همشهري

علي اصغر محمدي
بوي دهان يكي از مشكلاتي است كه همگان با آن دست به گريبان هستند و حداقل روزانه يك بار آن هم صبح ها پس از برخاستن از خواب، بوي دهان را تجربه مي كنند. در نيمي از افراد، پس از خوردن صبحانه، بو و مزه دهان برطرف مي شود و در نيمي ديگر، اين بوي آزاردهنده ادامه خواهد داشت. اين مشكل در جوامع مسلمان در ماه مبارك رمضان فراگير مي شود و نياز به توجه بيشتر دارد. در كشور ما موضوع تحقيقات بوي دهان و اطلاع رساني در اين خصوص مسكوت گذاشته شده است. حتي كيت درماني كه از لوازم درمان اين مشكل است، توليد نمي شود. مبتلايان نيز به دليل عدم وجود مراكز درماني تخصصي، غالباً به درمان صحيح راهنمايي نمي شوند.

براي اولين بار در كشور، بوي دهان از سوي دو تن از دندانپزشكان اصفهاني مورد توجه قرار گرفته است و به منظور اطلاع رساني جامع، اولين وب سايت فارسي و ايراني بوي دهان با نام كاملاً فارسي خوشبو (Khoshboo.com) به معناي كام خوشبو و به همت آنها راه اندازي شده است. دكتر ايرانپور و دكتر طالبيان درباره ضرورت راه اندازي اين وب سايت معتقدند كه مهمترين عامل در رفع بوي دهان، بالا بردن سطح اطلاعات عموم افراد جامعه است. مبتلايان به بوي دهان چون دائماً با اين مشكل در ارتباط هستند، خود از وجود آن بي اطلاع اند، بنابر اين بمباران اطلاعاتي جامعه نقش اساسي در رفع اين مشكل بر عهده دارد. در كشور ما كه دسترسي به اطلاعات به طور يكسان توزيع نشده و ميل به مطالعه كتاب و مجله و روزنامه نسبت به ساير كشورها پايين تر است، نياز به اطلاع رساني جامع، بيشتر جلوه مي كند. راه اندازي اين وب سايت نيز در همين راستا صورت گرفته است تا افراد در هر مكان و زمان بتوانند از آخرين اطلاعات علمي در اين زمينه بهره مند شوند.با توجه به خيل چند ميليوني مبتلايان در كشور، راه اندازي اين وب سايت لازم است، اما كافي نيست و نياز به همكاري هاي فراوان وسايل ارتباط جمعي و روزنامه ها دارد.
در زمينه بوي دهان، علل ايجاد آن، راه هاي تشخيص و درمان آن با آقاي دكتر عليرضا طالبيان (دندانپزشك) گفت وگويي انجام داده ايم كه درپي مي آيد

* آقاي دكتر طالبيان در ابتدا به طور مختصر درباره عارضه بوي دهان توضيح دهيد.

- بوي دهان عارضه اي است كه ميليون ها نفر از افراد جامعه به درجاتي به آن مبتلا هستند. عمده مبتلايان به درجات خفيف و متوسط و درصد كمي از آنها به نوع شديد مزمن مبتلا هستند. در انواع شديد حتي از فاصله يك متري نمي توان با مبتلايان صحبت كرد. اين عارضه به گونه اي است كه فرد مبتلا از وجود آن بي خبر است و بايد اطرافيان با مشاهده چنين وضعيتي اين افراد را به درمان ترغيب كنند

* اشاره كرديد كه اين عارضه به گونه اي است كه فرد مبتلا از آن بي خبر است، دليل اين امر چيست؟
- علت اين كه مبتلايان به بوي دهان از وجود آن بي خبر هستند را با ذكر مثال هاي زير توضيح مي دهم. وقتي كفش نو به پا مي كنيد در چند ساعت و حتي چند روز اول ممكن است پاي شما را بزند و در تمام مدتي كه كفش را به پا داريد، اگرچه پاي شما تحت فشار است، ولي احساس نمي كنيد و تنها وقتي كفش را از پا درآوريد، از وجود درد پا و حتي زخم، با خبر خواهيد شد. چون بدن انسان در تماس دائمي با محرك ها سازگاري مي يابد، لذا از ادراك و احساس آنها غافل مي شود.
مثالي ديگر، اگر از عطر يا ادكلن استفاده كنيد، فقط در چند دقيقه نخست از بوي آن با خبر خواهيد شد، ولي در ساعت بعدي از وجود آن بي اطلاع خواهيد بود، اين در حالي است كه اطرافيان حتي با عبور از كنار شما با بوي عطر مواجه خواهند شد.
بنابر اين افراد مبتلا به بوي دهان چون در تماس دائمي با اين عارضه هستند، خود از وجود آن بي خبرند. در صورتي كه با مبتلايان به بوي دهان در تماس هستيد به طور دوستانه آنان را از وجود عارضه باخبر كنيد تا علاوه بر رفع مشكل آنان، خودتان نيز از ناراحتي و اذيت خلاص شويد

* به نظر شما علت كم توجهي يا بي توجهي نسبت به اين عارضه در كشور ما ناشي از چه مسائلي است؟
- در كشورهاي پيشرفته سالانه مبالغ هنگفتي صرف تشخيص و درمان بوي دهان مي شود و اين در حالي است كه در كشور ما نسبت به موضوع بوي دهان بي توجهي مي شود و اهميتي به آن داده نمي شود. بخشي از اين موضوع به نبود كادر درماني مجرب و بخشي به كم اهميت بودن ارتباط اجتماعي در كشور ما مربوط است. در هيچ نقطه كشور، كلينيك تشخيص و درمان بوي دهان به چشم نمي خورد. در شبكه اينترنت ميليونها صفحه وب درباره بوي دهان به زبان هاي مختلف دنيا وجود دارد، اما تنها يك وب سايت به زبان فارسي در اين خصوص تأسيس شده است. به علاوه كتاب ها، مجلات و پژوهش هاي دانشگاهي در اين خصوص بسيار نادر و انگشت شمار است

* چه عواملي موجب بوي دهان مي شود و درباره انواع بوي دهان توضيح دهيد.
- بوي دهان به طور كلي بر اساس علت ايجاد كننده به دو دسته دهاني و غيردهاني تقسيم مي شود.
در محيط دهان مواضع خاصي وجود دارد كه باكتري هاي ايجاد كننده بوي دهان در آنجا تكثير و رشد مي كنند.
حاصل فعاليت اين باكتري ها بوي دهان است. در محيط دهان موارد زير مي توانند زمينه ساز فعاليت باكتري هاي مولد بوي دهان باشند:
دندانها (ترميم هاي نامناسب و شكسته، پوسيدگي ها) ، شيار لثه، حلق، زبان و خشكي دهان.
البته سينوس ها و بيني نيز كه به طريقي به محيط دهان مرتبط هستند مي توانند بوي دهان ايجاد كنند.
بعضي عوامل نيز مستقل از دهان مي توانند بوي دهان ايجاد كنند كه مهم ترين آنها عبارتند از:
- برخي از داروها.
-بعضي بيماريها نظير بيماري هاي كليوي، كبدي، ريوي و دستگاه گوارش، ريه ها، رژيم هاي غذايي نامتعادل، مواد غذايي بودار و دستگاه گوارش.
بوي دهان عمدتاً توسط باكتري هاي توليد كننده تركيبات گوگرددار ايجاد مي شود. اين باكتري هاي بي هوازي در محيط دهان پراكنده هستند، اما بيشتر در نيمه عقبي زبان، زير زبان و حلق زندگي مي كنند. هر چه ميزان اكسيژن دهان كمتر باشد فعاليت اين باكتري ها بيشتر است. اگرچه آنها را در دسته بي هوازي تقسيم بندي مي كنند اما به اين معني نيست كه فقط در محيط فاقد اكسيژن فعال هستند بلكه به اين معني است كه مي تواند در غلظت كم اكسيژن نيز فعاليت و رشد كنند.اين باكتري ها در هضم تركيبات پروتئيني موجود در دهان كمك مي كنند كه متأسفانه حاصل فعاليت آنها گازهاي گوگرددار مانند سولفيد هيدروژن و متيل مركاپتان است. اين تركيبات را تركيبات فرار گوگرددار(VSC) مي نامند، همان طور كه مشخص است باكتري هاي مولد بوي دهان باكتري هاي مفيدي هستند كه در دهان همه وجود دارند و هيچكس نمي تواند خود را از آنها خلاص كند، چون به محض ريشه كني، ساير باكتري ها به ويژه قارچ ها جايگزين شده مشكلاتي ايجاد مي كنند كه در بعضي موارد از بوي دهان نيز بدتر است.

* اگر اين باكتري ها در دهان همه وجود دارد، چرا تمام افراد به بوي دهان مبتلا نمي شوند؟
- چون صرف وجود باكتري باعث ايجاد بوي دهان نمي شود، بلكه عوامل مستعدكننده ديگري نيز بايد وجود داشته باشند. به عنوان مثال افرادي كه به دلايل مختلف به خشكي دهان مبتلا مي شوند، بيشتر دهانشان بو مي دهد، چون باكتري ها در اين شرايط بيشتر رشد مي كنند.